Centrale banken en goud: waarom kopen zij zoveel en wat heeft Nederland?

Terwijl particuliere beleggers discussiëren over de vraag of goud in hun portefeuille past, hebben de grootste financiële instellingen ter wereld die keuze allang gemaakt. Centrale banken kochten de afgelopen jaren meer goud dan in decennia daarvoor en ook De Nederlandsche Bank bewaart ruim 600 ton als fundament onder ons financiële stelsel. In deze gids leest u waarom centrale banken goud aanhouden, welke landen de grootste reserves hebben en wat deze structurele vraag betekent voor u als particuliere koper.

Waarom houden centrale banken goud aan?

Een centrale bank beheert de officiële reserves van een land: buitenlandse valuta zoals dollars en euro's, vorderingen op andere instellingen en fysiek goud. Goud neemt binnen die reserves een bijzondere positie in. Het is het enige reserveactivum dat geen vordering op een ander land of een andere instelling is. Een obligatie kan waardeloos worden als de uitgever in de problemen komt en een valutategoed kan worden bevroren, maar een goudbaar in de eigen kluis blijft altijd van de eigenaar.

In de Central Bank Gold Reserves Survey 2026 van de World Gold Council, een jaarlijkse enquête waaraan dit jaar een recordaantal van 76 centrale banken meedeed, noemen de deelnemers drie hoofdredenen om goud aan te houden. Ten eerste presteert goud historisch goed tijdens crises, precies op het moment dat andere beleggingen onder druk staan. Ten tweede spreidt goud de reserves: de goudprijs beweegt vaak anders dan aandelen, obligaties en valuta. Ten derde beschermt goud op lange termijn tegen inflatie. Daarnaast wegen geopolitieke risico's steeds zwaarder mee in het reservebeleid.

De Nederlandsche Bank vat het kernachtig samen en noemt de eigen goudvoorraad een vertrouwensanker. Ook al bestaat de goudstandaard niet meer, het goud vormt nog altijd een fundament van vertrouwen onder het financiële stelsel. Mocht het ooit ernstig misgaan in het internationale betalingsverkeer, dan is er een reserve met intrinsieke waarde die overal ter wereld wordt geaccepteerd.

Van goudstandaard naar vertrouwensanker

De rol van goud in het monetaire systeem heeft een lange geschiedenis. Tot ver in de twintigste eeuw waren veel munten direct of indirect aan goud gekoppeld. Onder het naoorlogse stelsel van Bretton Woods was de Amerikaanse dollar inwisselbaar voor goud tegen een vaste koers en hingen andere valuta weer aan de dollar. In 1971 beëindigden de Verenigde Staten die inwisselbaarheid, waarmee het tijdperk van de goudstandaard definitief voorbij was.

Daarna leek goud voor centrale banken lange tijd aan belang te verliezen. In de jaren negentig en het begin van deze eeuw verkochten veel Europese centrale banken, waaronder De Nederlandsche Bank, een deel van hun voorraad. Rond 2010 draaide het beeld: centrale banken werden wereldwijd per saldo weer kopers en dat zijn ze sindsdien gebleven. Vooral opkomende economieën bouwden hun goudreserves gestaag uit, met als doel minder afhankelijk te zijn van de dollar en beter bestand te zijn tegen sancties en financiële schokken.

Recordaankopen sinds 2022

Vanaf 2022 schakelden centrale banken een versnelling hoger. Drie jaar op rij, van 2022 tot en met 2024, kochten zij per saldo meer dan 1.000 ton goud per jaar. In 2025 kwam het totaal volgens de Gold Demand Trends van de World Gold Council uit op 863 ton. Dat is 21 procent minder dan de 1.092,4 ton van 2024, maar nog altijd bijna het dubbele van het jaargemiddelde van 473 ton over de periode 2010 tot 2021.

Opvallend is wie er koopt. Niet de landen die al grote reserves hebben, maar vooral centrale banken die hun positie uitbouwen. De Nationale Bank van Polen was in 2025 voor het tweede jaar op rij de grootste koper.

Ook de verwachtingen wijzen op aanhoudende vraag. In de enquête van de World Gold Council uit juni 2026 zegt een record van 45 procent van de ondervraagde centrale banken dat de eigen goudreserve de komende twaalf maanden waarschijnlijk groeit, en verwacht 89 procent dat de wereldwijde goudreserves van centrale banken als geheel zullen toenemen. Tegelijk verwacht 74 procent dat het aandeel van de Amerikaanse dollar in de wereldwijde reserves de komende vijf jaar daalt. Goud is voor veel centrale banken het logische alternatief.

Welke landen hebben de grootste goudreserves?

De verdeling van het officiële goud weerspiegelt de financiële geschiedenis van de twintigste eeuw. De Verenigde Staten bouwden rond de Tweede Wereldoorlog een enorme voorraad op en staan nog altijd onbetwist op de eerste plaats. Ook de grote West-Europese economieën behoren tot de top, terwijl China en Rusland de afgelopen vijftien jaar sterk zijn gestegen op de ranglijst. De onderstaande cijfers zijn gebaseerd op officiële opgaven zoals verzameld door het IMF en de World Gold Council, stand begin 2026.

Bij China is het aandeel van goud in de totale reserves met circa 10 procent relatief klein. Hoe de grote banken tegen de goudmarkt aankijken leest u in ons artikel over de goudprijsverwachting van de grote banken.

Het Nederlandse goud: ruim 600 ton

Nederland bekleedt met 612,5 ton de tiende plaats op de wereldranglijst, een opvallend hoge positie voor een klein land. De voorraad van De Nederlandsche Bank bestaat uit ongeveer 14.000 goudbaren van elk 12,5 kilogram en circa duizend kisten met gouden munten. Eind 2024 vertegenwoordigde het Nederlandse goud een waarde van 49,4 miljard euro.

Het goud ligt bewust gespreid over meerdere locaties. Volgens DNB ligt 31 procent in de eigen kluis in het Cashcentrum in Huis ter Heide bij Zeist. Nog eens 31 procent ligt bij de Federal Reserve Bank in New York en het resterende deel bij de centrale banken van Canada in Ottawa en Engeland in Londen. Die spreiding over meerdere landen en continenten verkleint het risico dat de voorraad op een enkele plek onbereikbaar wordt.

Wat betekent dit voor u als particuliere koper?

De motieven van centrale banken lijken sterk op de redenen waarom particulieren goudbaren of beleggingsmunten kopen: bescherming in onzekere tijden, spreiding van vermogen en een waarde die niet afhankelijk is van een tegenpartij. Het verschil zit vooral in de schaal. Waar DNB in baren van 12,5 kilogram rekent, kiezen particulieren doorgaans voor kleinere baren en munten die eenvoudig verhandelbaar zijn.

De structurele vraag van centrale banken is daarnaast een factor die de goudmarkt al enkele jaren ondersteunt. Honderden tonnen per jaar verdwijnen in kluizen die niet snel weer opengaan, want centrale banken zijn doorgaans langetermijnhouders. Dat is geen garantie voor een stijgende goudprijs, die van veel meer factoren afhangt, zoals rente, dollar en beleggersvraag. Wel laat het zien dat de meest behoudende financiële instellingen ter wereld goud onverminderd als kernreserve beschouwen. Wilt u zelf beginnen met fysiek goud, lees dan eerst onze gids beleggen in goud voor beginners en het artikel over goud veilig opslaan.

Veelgestelde vragen

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen beleggingsadvies. De genoemde cijfers zijn gebaseerd op openbare bronnen van medio 2026, waaronder De Nederlandsche Bank en de World Gold Council, en kunnen wijzigen. Beleggen in edelmetalen kent risico's. Raadpleeg bij twijfel een onafhankelijk financieel adviseur.